Mất người thân đột ngột thường khiến bạn rơi vào sốc: tê dại, không tin là thật, rồi bất chợt đau đến nghẹt thở, xen lẫn những câu «giá như» không dứt. Tất cả đều là phản ứng bình thường của một người vừa mất đi điều quá lớn mà không kịp nói lời tạm biệt. Trong những ngày đầu, việc cần làm không phải là «vượt qua», mà là giữ cho mình ăn, ngủ, có người bên cạnh, và sống từng giờ một.
Vì sao mất người thân đột ngột lại đau theo cách khác
Khi một người ra đi sau thời gian bệnh dài, gia đình thường có chút thời gian để chuẩn bị. Mất người thân đột ngột thì không: một cuộc điện thoại, một tin nhắn, và thế giới của bạn đổi khác. Tâm trí chưa theo kịp sự thật, nên có thể bạn vẫn chờ người ấy về, vẫn cầm máy định gọi.
Nỗi đau mất người thân trong hoàn cảnh này thường đan nhiều cảm xúc cùng lúc:
- Sốc và tê dại: bạn vẫn lo được việc, vẫn tiếp chuyện được, nhưng thấy như mình đứng ngoài chính mình.
- Tự trách: «giá như mình gọi sớm hơn», «giá như hôm đó mình giữ họ lại».
- Giận: giận hoàn cảnh, giận người khác, có khi giận cả người đã mất, rồi lại thấy có lỗi vì mình giận.
- Cơ thể rã rời: không ăn được, không ngủ được, tim đập nhanh, quên trước quên sau.
Nếu sự ra đi gắn với tai nạn hay một cảnh tượng bạn đã chứng kiến, hình ảnh ấy có thể cứ hiện lại trong đầu; điều này cũng thường gặp trong những tuần đầu. Khi muốn có người đồng hành qua giai đoạn này, bạn có thể tìm hiểu các dịch vụ đồng hành theo nhu cầu của Inti Healing, nơi bạn được lắng nghe theo nhịp của mình.
Mất người thân phải làm sao trong những ngày đầu
Những ngày đầu, bạn không cần làm tốt điều gì cả. Chỉ cần giữ cho mình và người trong nhà đi qua được từng ngày:
- Giữ những nhu cầu tối thiểu. Uống nước, ăn vài miếng dù không thấy đói, nằm nghỉ dù không ngủ được.
- Để người khác giúp, và giao việc cụ thể. Nấu cơm, đưa đón con, nghe điện thoại, lo giấy tờ, báo tin cho người quen. Người thương bạn thường muốn giúp mà không biết giúp gì.
- Đừng ở một mình khi đêm xuống nếu bạn thấy quá sức; nhờ một người ở lại cùng.
- Hoãn các quyết định lớn như chuyển nhà hay bỏ việc, nếu có thể. Tâm trí đang sốc khó cân nhắc cho kỹ.
- Khóc hay không khóc đều được. Có người khóc nhiều, có người lặng đi. Không có cách đau buồn nào đúng hơn cách nào.
- Với trẻ nhỏ trong nhà, hãy nói sự thật bằng lời đơn giản, trả lời câu hỏi của trẻ và giữ nếp sinh hoạt quen thuộc hết mức có thể.
Đi qua từng ngày: khi nỗi đau đến theo từng đợt sóng
Vượt qua nỗi đau mất người thân không có nghĩa là quên; đó là dần học cách mang nỗi nhớ theo mà vẫn sống tiếp. Khi mọi người đã quay về với cuộc sống của họ, nhiều người mới thật sự thấy trống vắng. Nỗi đau hiếm khi đi theo một thứ tự gọn gàng; nó đến theo từng đợt. Có ngày tưởng đã nhẹ, rồi một bài hát, một món ăn, một chiếc áo lại kéo bạn về như ngày đầu. Điều đó không có nghĩa là bạn đang đi lùi. Bài overcoming the pain of loss nói thêm về cách ở cùng những cảm xúc này.
2 phút khi cơn sóng nhớ thương ập đến
- Dừng việc đang làm, ngồi xuống nếu có thể.
- Đặt một tay lên ngực, thở ra thật chậm vài lần.
- Nói thầm: «Đây là một cơn sóng. Mình nhớ người ấy vì mình thương người ấy.»
- Để nước mắt đến nếu nó muốn đến. Khi sóng lắng, uống một ngụm nước rồi mới quay lại việc.
10 phút cho những điều chưa kịp nói
Điều day dứt nhất sau một mất mát đột ngột thường là những lời chưa kịp nói. Hãy dành mười phút viết một lá thư gửi người đã khuất: điều bạn biết ơn, điều bạn tiếc, điều bạn muốn họ biết. Lá thư chỉ dành cho bạn, và bạn có thể viết thêm vào những ngày khó.
Hãy chuẩn bị trước cho những ngày dễ chạnh lòng như sinh nhật người đã khuất, ngày kỷ niệm hay dịp lễ Tết: hẹn trước một người ở bên, hoặc làm một việc nhỏ để nhớ về họ theo cách của riêng bạn. Nếu hình ảnh ngày nhận tin cứ quay lại, bài cách buông bỏ ký ức đau buồn có thể giúp bạn đổi dần cách mình mang ký ức ấy.
Cách an ủi người mất người thân
Nếu người đang tang gia là bạn bè hay đồng nghiệp của bạn, sự có mặt quan trọng hơn lời nói hay. Vài điều nên làm:
- Nói ngắn và thật: «Mình rất tiếc. Mình không biết nói gì cho đủ, nhưng mình ở đây.»
- Đề nghị một việc cụ thể, như «Tối mai mình mang cơm qua nhé», thay vì «Cần gì cứ nói».
- Gọi tên người đã mất, kể một kỷ niệm đẹp về họ nếu người bạn muốn nghe.
- Lắng nghe mà không vội khuyên, không so sánh với mất mát của mình.
- Nhắn hỏi thăm sau vài tuần, vài tháng, khi mọi người đã thôi nhắc mà nỗi đau của người ấy vẫn còn.
Nên tránh những câu dù có ý tốt vẫn dễ làm đau, như «đừng khóc nữa», «phải mạnh mẽ lên», «ít ra thì…» hay «mình hiểu cảm giác của bạn» khi bạn chưa thật sự hiểu.
Khi nào nên tìm hỗ trợ chuyên môn
Đau buồn sau mất mát không phải là bệnh. Nhưng có lúc nỗi đau nặng đến mức bạn cần bác sĩ hoặc chuyên gia sức khỏe tâm thần có giấy phép. Hãy tìm gặp họ khi:
- Nhiều tuần trôi qua mà bạn vẫn gần như không ăn, không ngủ, không làm nổi những việc tối thiểu.
- Hình ảnh lúc nhận tin hay cảnh tượng đã chứng kiến cứ hiện lại, kèm ác mộng, giật mình, né tránh mọi thứ gợi nhắc.
- Cảm giác tội lỗi dữ dội không nguôi, hoặc bạn thấy cuộc sống không còn ý nghĩa gì.
- Bạn dùng rượu bia hay thuốc ngủ không theo chỉ định để chịu đựng.
- Nỗi đau kéo dài rất lâu mà không nhẹ đi chút nào, hoặc ngày càng nặng hơn.
- Bạn đau ngực, khó thở hay ngất. Khi đó hãy đi cấp cứu.
Sau một mất mát lớn, có người thấy mình muốn đi theo người đã khuất. Khi ý nghĩ ấy xuất hiện, đừng giữ nó một mình. Nếu bạn có ý nghĩ làm hại bản thân hoặc không giữ được an toàn, hãy gọi 115 hoặc đến cơ sở y tế gần nhất ngay. Các tuyến hỗ trợ khác có ở trang an toàn của Inti Care.
Khi bạn muốn có người đồng hành
Có những điều khó nói với người trong nhà, vì ai cũng đang đau. Một người ngoài biết lắng nghe mà không phán xét có thể cho bạn một chỗ để đặt nỗi đau xuống. Các dịch vụ đồng hành của Inti Healing mở ra không gian như vậy, theo nhịp của bạn. Nếu muốn gặp người đồng hành 1-1 trực tuyến, trang đi qua mất mát của Inti Care giúp bạn tìm người phù hợp, kể cả khi bạn chỉ cần một người ngồi nghe mình nói. Đây là hỗ trợ tinh thần, không phải khám chữa bệnh.
Frequently asked questions
Nỗi đau mất người thân kéo dài bao lâu?
Không có mốc chung cho ai cả. Nỗi đau mất người thân không theo lịch, và việc vẫn nhớ, vẫn buồn sau thời gian dài không có nghĩa là bạn có vấn đề. Nhiều người thấy nỗi đau dần đổi hình dạng: bớt dồn dập, nhường chỗ cho một nỗi nhớ dịu hơn. Nếu nó không nhẹ đi chút nào, hãy tìm người có chuyên môn.
Mất người thân mà không khóc được có bình thường không?
Có. Khi mất người thân đột ngột, nhiều người rơi vào trạng thái tê dại, lo mọi việc như một cái máy, nước mắt đến muộn hoặc không đến. Không khóc không có nghĩa là bạn không thương. Đau buồn có nhiều hình dạng; hãy để nó đến theo cách của nó, và để ý nếu sự tê dại kéo dài quá lâu.
Cứ tự trách «giá như» thì phải làm sao?
Những câu «giá như» là cách tâm trí cố tìm lại chút kiểm soát trước một điều không ai kiểm soát được. Hãy thử viết chúng ra, rồi hỏi: lúc đó mình có biết điều mình biết bây giờ không? Thường là không. Nếu cảm giác tội lỗi dữ dội và kéo dài, hãy nói với một người bạn tin hoặc người có chuyên môn.
Có nên cất hết đồ đạc của người đã mất cho đỡ nhớ?
Không có câu trả lời đúng cho mọi người, và bạn không cần quyết ngay. Có người cần giữ nguyên căn phòng một thời gian, có người thấy nhẹ hơn khi cất bớt. Nếu có thể, hãy đợi vài tuần rồi mới quyết, bàn với người trong nhà, và giữ lại vài món có ý nghĩa để nhớ về người ấy.
Mất người thân đột ngột là một trong những điều khó nhất một người có thể trải qua. Bạn không cần mạnh mẽ, cũng không cần vượt qua thật nhanh; chỉ cần đi qua hôm nay, rồi đến ngày mai.