Nuôi dạy con sau ly hôn xoay quanh một điều: giữ cho con cảm giác an toàn và được thương, dù bố mẹ không còn sống chung. Cụ thể là nói với con sự thật vừa sức theo tuổi, giữ nếp sinh hoạt ổn định, không để con đứng giữa người lớn, và để con được thương cả bố lẫn mẹ khi điều đó an toàn. Con không cần bố mẹ hoàn hảo; con cần biết mình không có lỗi và không bị bỏ lại.
Bài viết không khuyên bạn ly hôn hay ở lại, cũng không phán xét bố hay mẹ. Nếu có bạo lực hay đe doạ, an toàn của con và của bạn đi trước; hãy đọc ngay mục hỗ trợ chuyên môn ở phía dưới.
Bố mẹ ly hôn ảnh hưởng đến con thế nào?
Mỗi đứa trẻ phản ứng một khác, tuỳ tuổi, tính cách và không khí trong nhà trước lẫn sau khi bố mẹ chia tay. Bạn có thể thấy ở con:
- Trẻ nhỏ: bám người hơn, khóc khi bạn đi vắng, ngủ kém, có khi quay lại thói quen đã bỏ như đòi bế, tè dầm.
- Trẻ tuổi đi học: buồn, cáu, khó tập trung, thầm mong bố mẹ quay lại với nhau, hoặc nghĩ mình là nguyên nhân.
- Tuổi teen: giận dữ, im lặng, ở ngoài nhiều hơn, hoặc ngược lại, cố tỏ ra người lớn để đỡ đần bố hay mẹ.
Đó thường là cách con thích nghi với một biến động lớn. Nhiều người làm nghề với trẻ em nhận thấy con chịu ảnh hưởng từ xung đột kéo dài giữa người lớn nhiều hơn là từ việc bố mẹ sống ở hai nơi. Những gì đã khiến hai người xa nhau, từ khoảng cách trong đời sống vợ chồng đến những lần cãi vã, là chuyện người lớn cần tự gỡ; con không nên phải mang chúng.
Nói với con thế nào khi bố mẹ ly hôn
Nếu có thể và an toàn, bố mẹ nên cùng nói với con trước khi mọi thứ thay đổi, hoặc ít nhất thống nhất vài câu chính để con không nghe hai phiên bản khác nhau. Điều con cần nghe:
- Bố mẹ sẽ sống ở hai nơi; đó là chuyện của người lớn, và con không có lỗi.
- Bố mẹ vẫn thương con, điều đó không thay đổi.
- Điều gì sẽ đổi, điều gì giữ nguyên: con ở đâu, đi học thế nào, khi nào gặp bố, khi nào gặp mẹ.
- Con được buồn, được giận, được hỏi bất cứ lúc nào.
Con không cần biết lý do chi tiết hay ai đúng ai sai. Trẻ tuổi đi học hay tự trách, nên câu «con không có lỗi» cần được nói nhiều lần.
Với trẻ nhỏ: câu ngắn và lặp lại
Trẻ nhỏ cần câu ngắn, gắn với lịch thật của con, chẳng hạn: «Bố mẹ sẽ ở hai nhà. Ngày thường con ở nhà này, cuối tuần con sang nhà kia. Bố mẹ đều thương con.» Con có thể hỏi lại cùng một câu nhiều lần; hãy trả lời bình tĩnh như lần đầu, vì lặp lại là cách con tìm lại cảm giác yên ổn.
Với tuổi teen: hỏi ý con
Con tuổi teen cần được nghe sự thật vừa đủ và được hỏi ý về những việc của mình như lịch sinh hoạt, ngày lễ, chuyện học; hỏi ý khác với bắt con quyết thay người lớn. Nếu con im lặng hoặc nổi nóng, hãy để cửa ngỏ: «Lúc nào con muốn nói, bố mẹ luôn nghe.»
Nuôi dạy con sau ly hôn: 5 nguyên tắc giữ cho con thấy an toàn
- Không nói xấu người kia trước mặt con. Con mang trong mình một phần của cả bố và mẹ; nghe chê người kia, con dễ nghĩ mình cũng đáng chê. Cần trút giận, hãy tìm một người lớn khác lúc con không có mặt.
- Không biến con thành người đưa tin hay người phân xử. Chuyện lịch đón, tiền bạc, đổi kế hoạch, người lớn tự nói với nhau. Đừng dò hỏi con về nhà bên kia, đừng nhờ con giữ bí mật, đừng hỏi con thương ai hơn.
- Giữ nếp sinh hoạt ổn định. Giờ ăn, giờ ngủ, chuyện học và vài quy tắc chính càng giống nhau ở hai nhà càng tốt; báo trước cho con mọi thay đổi.
- Cho con được thương cả hai phía, khi điều đó an toàn. Để con mang ảnh, gọi điện, kể về bố hay mẹ mà không phải dè chừng nét mặt bạn. Nếu có bạo lực hay đe doạ, an toàn của con đi trước.
- Chăm sóc chính bạn. Cha mẹ kiệt sức khó giữ được bình tĩnh. Bài chữa lành sau ly hôn dành cho phần đau của riêng bạn; khi mệt đến mức dễ lớn tiếng với con, bài nuôi dạy con không quát mắng có những bước dừng lại trước cơn giận.
Bố mẹ có thể không còn là vợ chồng, nhưng vẫn mãi là bố mẹ của con.
Làm cha mẹ ở hai nhà cũng là dịp nhìn lại cách mình có mặt với con; bài cha mẹ tỉnh thức bàn thêm về góc nhìn này.
Thực hành 10 phút mỗi ngày: khoảng riêng của con
Ở nhà nào bạn cũng làm được việc này. Câu mẫu dùng «mẹ», bố cũng làm y như vậy.
- 1 phút: cất điện thoại, ngồi xuống ngang tầm con.
- 5 phút: để con dẫn: chơi trò con chọn, nghe con kể, hoặc chỉ ngồi vẽ cạnh nhau. Không hỏi dồn, không tranh thủ dạy.
- 2 phút: nếu con nhắc chuyện nhà, gọi tên cảm xúc con có thể đang có: «Hình như con đang nhớ bố. Nhớ là bình thường.» Nghe là chính, không giải thích dài.
- 2 phút: kết bằng một câu lặp lại mỗi ngày: «Mẹ ở đây. Con không có lỗi gì cả.»
Với con tuổi teen, mười phút ấy có thể là một chuyến chở con đi học hay một bữa ăn vặt cùng nhau. Trước mỗi lần đưa đón con giữa hai nhà, bạn cũng có thể dành 2 phút thở ra chậm và nhắc mình: hôm nay mình làm việc này vì con.
Khi nào nên tìm hỗ trợ chuyên môn
Hãy đưa con đến bác sĩ nhi hoặc chuyên gia tâm lý trẻ em có giấy phép khi:
- Con thu mình kéo dài, không còn muốn chơi hay gặp bạn.
- Con sa sút nặng ở trường hoặc không chịu đi học.
- Con gặp ác mộng kéo dài, sợ hãi dữ dội mỗi khi phải xa bạn, ăn ngủ thất thường nhiều tuần.
- Con tự làm đau mình, nói về cái chết hay nói muốn biến mất.
Với chính bạn, hãy tìm người có chuyên môn khi buồn bã, mất ngủ, kiệt sức kéo dài hơn hai tuần, hoặc khi sợ mình mất bình tĩnh với con.
Nếu có bạo lực hay đe doạ, an toàn của con và của bạn đi trước, và bạn không cần nhẫn nhịn. Hãy đưa con đến nơi an toàn, báo cho người bạn tin và tìm cơ sở hỗ trợ tại địa phương. Nếu con nói muốn chết hoặc đã tự làm đau mình, hãy ở cạnh con và gọi 115 hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất ngay. Nếu bạn có ý nghĩ làm hại bản thân hoặc không giữ được an toàn, hãy gọi 115 hoặc đến cơ sở y tế gần nhất ngay. Các tuyến hỗ trợ khác có ở trang an toàn của Inti Care.
Khi bạn muốn có người đồng hành
Làm cha mẹ một mình, hay làm cha mẹ ở hai nhà, là việc nặng; bạn cũng cần chỗ để dựa. Nếu bạn muốn nhìn lại điều đã diễn ra giữa hai người để không mang nó vào cách nuôi con, Inti Healing có trang đồng hành về khoảng cách trong đời sống vợ chồng, nơi bạn được lắng nghe mà không bị phán xét. Nếu muốn trò chuyện 1-1 trực tuyến về chuyện con, chuyện nhà, bạn có thể tìm người đồng hành về gia đình và cha mẹ trên Inti Care. Đây là đồng hành tinh thần, không phải khám chữa bệnh, và không thay cho bác sĩ nhi khi con cần.
Câu hỏi thường gặp
Nói với con thế nào khi bố mẹ ly hôn?
Nếu có thể và an toàn, bố mẹ nên cùng nói, trước khi mọi thứ thay đổi. Hãy nói ngắn và thật: bố mẹ sẽ sống ở hai nơi, đó là chuyện người lớn, con không có lỗi, bố mẹ vẫn thương con. Sau đó nói rõ điều gì đổi, điều gì giữ nguyên, và để con hỏi lại bao nhiêu lần cũng được.
Bố mẹ ly hôn ảnh hưởng đến con thế nào?
Mỗi trẻ một khác. Trẻ nhỏ có thể bám người, ngủ kém, quay lại thói quen cũ; trẻ lớn hơn có thể buồn, cáu, tự trách, mong bố mẹ quay lại hoặc cố tỏ ra người lớn. Những thay đổi này có thể dịu dần khi nếp sống ổn định và con không phải chứng kiến người lớn xung đột. Nếu chúng kéo dài hoặc nặng thêm, hãy hỏi bác sĩ nhi.
Có nên ly hôn khi con còn nhỏ?
Không ai trả lời thay bạn được, và bài viết không khuyên theo hướng nào. Nhiều người làm nghề với trẻ em nhận thấy con chịu ảnh hưởng từ xung đột kéo dài giữa bố mẹ nhiều hơn là từ việc bố mẹ sống ở hai nơi. Hãy tự hỏi: không khí trong nhà đang thế nào với con, hai người đã cùng thử giảm xung đột chưa, và con sẽ được chăm sóc ra sao.
Bố mẹ ly hôn con nên ở với ai?
Về mặt cảm xúc, con cần được chăm sóc ổn định và vẫn được gắn bó với cả bố lẫn mẹ khi an toàn. Lắng nghe mong muốn của con là tốt, nhưng đừng bắt con quyết «ở với ai» như thể phải chọn phe. Với những câu hỏi về quyền nuôi con và thủ tục, hãy hỏi người làm luật hoặc trợ giúp pháp lý.
Nuôi dạy con sau ly hôn không đòi hỏi bạn phải làm đúng mọi điều. Con cần nhất là thấy người lớn vẫn ở đó, vẫn thương con, và không bắt con phải chọn. Tối nay, có thể bắt đầu bằng mười phút ngồi cạnh con.
Đọc tiếp: Con không nghe lời phải làm sao? Hiểu con cần gì trước khi sửa hành vi